فروش ویژه اسلایسر هندوانه

هم اکنون این محصول با 65 درصد تخفیف عرضه شده است

فقط 10000 تومان 

خرید اینترنتی

»

عربستان دچار سردرگمی است

 سیاست های تنش زای دولت عربستان در قبال ایران، هرچند موضوع تازه ای نیست اما به نظر می رسد از سطح موضوع «عرب و عجم» یا «شیعه و سنی» فراتر رفته و این کشور نسبت به آینده روابط ایران و غرب و توسعه همسایه فارس خود، دچار مسئله شده است. 

عربستان دچار سردرگمی است

 سیاست های تنش زای دولت عربستان در قبال ایران، هرچند موضوع تازه ای نیست اما به نظر می رسد از سطح موضوع «عرب و عجم» یا «شیعه و سنی» فراتر رفته و این کشور نسبت به آینده روابط ایران و غرب و توسعه همسایه فارس خود، دچار مسئله شده است. داوود هرمیداس باوند از جمله تحلیلگران روابط خارجی است که به سبب سال ها حضور در وزارت خارجه و تدریس روابط بین الملل، اشراف کاملی بر این حوزه دارد.

وی در گفت وگو با «شرق»، به دلایل رفتار امروز عربستان در قبال ایران به ویژه در دولت میانه رو حسن روحانی پرداخت. 

  در ابتدای روی کارآمدن دولت روحانی، همه فکر می کردند روابط ایران و عربستان؛ رفتارهایی که در دوران احمدی نژاد دچار تنش های جدی شده بود، امکان بهبود و ترمیم خواهد داشت. اما واقعیت های جدید منطقه گویا حکایت از شرایط پیچیده تری در این روابط دارد. به نظر شما گام های لازم در این باره از سوی دولت یازدهم برداشته شد؟ 

مسئله عربستان و نوع رابطه پادشاهی سعودی با ایران را نمی توان بدون درنظرگرفتن فرایند حوادث خاورمیانه و نافرجامی ها و ناکامی هایی که عربستان با آن روبه رو شده است تحلیل کرد. عربستان فارغ از موضع گیری های رسمی ایران و سطح روابط دوجانبه، بخشی از این نافرجامی ها را مرتبط با نفوذ جمهوری اسلامی ایران می داند. عربستان قویا از آمریکایی ها خواسته بود استراتژی سخت افزاری در قبال ایران در پیش بگیرند. تحریم، گام کافی از نظر آنان ارزیابی نمی شد و حتی به گزینه جنگ فکر می کردند.

 ماجرای مشهور درخواست سفیر عربستان در آمریکا از مسئولان کاخ سفید برای «کوبیدن سر مار» و مواضع سعودالفیصل برای فشار بیشتر بر ایران، در دولت گذشته رخ داد که دلیل آن، مدیریت نادرست روابط با اعراب عنوان می شد. چرا امروز هم عربستان در همان مسیر حرکت می کند؟ 

پادشاهی سعودی این انتظار را داشت که در زمان طرح این درخواست، به آنها جامه عمل پوشانده شود اما سیاست «تأخیر و تعلل» اوباما حاکی از عدم استقبال از این نظریه بود. حالا نه تنها خبری از سیاست های سخت گیرانه نیست که غرب به سمت نوعی مصالحه با ایران پیش می رود و همین مسئله سبب عصبانیت بیشتر حکام این کشور شده. مسئله بهار عربی هم اثرات متفاوتی بر عربستان داشت. بهار عربی جنبش مردمی بود برای تغییر وضع موجود در نظام های استبدادی و استقرار دموکراسی در این کشورها، اما عربستان و قطر از آن به سود خود بهره گرفتند. این در حالی است که اگر قرار باشد درباره دموکراسی صحبت شود، عربستان آخرین کشوری است که حق اظهارنظر در این باره را دارد. پس از اتفاقاتی که در تونس، مصر و لیبی رخ داد، آنها به سراغ سوریه رفتند.

ابتدا پادشاه اردن گفت ایران به دنبال «هلال شیعی» است و از استقرار و گسترش نفوذ در این هلال استفاده می کند تا اگر آمریکا خواست با ایران وارد تنش شود، این برخورد در جهان عرب صورت بگیرد و عراق، سوریه، لبنان و حماس و جهاد اسلامی به عنوان بخشی از کشور فلسطین به حمایت از ایران برخیزند. پس از آن، ترکیه و عربستان و قطر از سه زاویه مختلف، سوریه را هدف قرار دادند. ترکیه بر این باور بود همان نقش میانجی را که در لیبی ایفا کرد در سوریه انجام دهد، اما وقتی مشاهده کرد بخشی از مردم سوریه به عنوان معترض سیاست های اسد وارد عمل شده اند فکر کرد این اتفاق زودتر به نتیجه می رسد و با هزینه کم، دستاوردی بزرگ -حذف حکومت اسد و روی کارآمدن حکومتی متمایل به ترکیه- را کسب می کند.

عربستان در همین راستا و از زاویه ای دیگر، سرمایه گذاری قابل  توجهی کرد که نه تنها اثر نداشت بلکه به شکل عکس عمل کرد و پدیده تکفیری های تندرو در قالب عناوین مختلف، حالا خود سعودی ها را نیز تهدید می کند. آنها با تبلیغات گسترده اعلام کردند سوریه از سلاح شیمیایی علیه مخالفانش استفاده می کند تا آمریکا را برای ازبین بردن سلاح های کشتار جمعی، به غائله سوریه وارد کنند، اما پذیرش بازرسان سازمان ملل در دمشق و اعلام استفاده برخی گروه های مخالف از سلاح شیمیایی علیه ارتش، بار اتهام دولت اسد را کاهش داد. پس از آن دولت سوریه موافقت کرد سلاح های شیمیایی تحت نظارت سازمان ملل قرار بگیرد، بنابراین این انتظار عربستان که آمریکا علیه سوریه دست به اقدام نظامی یا تنبیهی بزند هم منتفی شد.

در کنار همه این ناکامی ها، آمریکا مسئله تولید نفت شل را آغاز کرد که قبلا اعلام شده بود از نظر محیط زیست اشکالاتی دارد، اما دولت اوباما سبب شد نه تنها نیاز آمریکا به نفت خارج، به ویژه خاورمیانه از بین برود، بلکه با مازاد تولید هم مواجه شود و بهای نفت خام کاهش یابد. موضوع بعدی، تغییر استراتژی مسلط آمریکا از خاورمیانه به خاور دور و آسیای جنوب بود. پیش از آن، انتخابات ریاست جمهوری سال ٩٢ در ایران برگزار شده بود و آقای روحانی به پیروزی رسید و اعلام کرد سیاست گفت وگوی سازنده با هر کشوری در هر مکانی برای خروج از بن بست سیاست خارجی را در دستور کار دارد. مذاکرات در حاشیه مجمع  عمومی سالانه سازمان  ملل، مکالمه تلفنی با اوباما، آغاز مذاکرات هدفمند هسته ای و توافق ژنو، حاکی از موفقیت اولیه ایران بود و امکان بهبود رابطه با غرب، ضربه جدی تری برای عربستان به شمار می رفت.

به همین دلیل وقتی عربستان به عنوان عضو غیردائم شورای امنیت انتخاب شد آن را نپذیرفت و اعلام کرد چون این شورا سیاست یک بام و دو هوا اتخاذ کرده، رسالت آن نهاد را نمی پذیرد اما در حیقیت خطاب آنها به آمریکا بود. پس از آن اعلام شد عربستان سیاست خارجی مستقل خود را در پیش خواهد گرفت. اما اصل ماجرا همان مسئله رقابت بر سر احراز جایگاه اول منطقه بین ایران، ترکیه و عربستان است. آنها انتظار داشتند این جایگاه را کسب کنند اما امروز مشاهده می کنند که به صورت نسبی با نافرجامی هایی مواجه شده اند و ایران کمابیش برنده این رقابت بوده و هست؛ پس به سراغ مواجهه علنی با ایران رفته است به این خیال که این شرایط را تغییر دهد.

  عربستان ظرفیت تغییر این موازنه به ضرر ایران و به سود خود را دارد؟ 

خیر. گاهی در شرایط خاص و در یک مقطع زمانی، حوادث خارج از حوزه نفوذ کشورها به گونه ای به نفع کشوری مشخص رقم می خورد بدون آنکه آن کشور، امکان ایجاد آن شرایط به سود خود را داشته باشد. حادثه یازده سپتامبر، به نظر برای ایران تهدید بود اما اقدام به موقع دولت اصلاحات و تلاش های آقای خاتمی و نوع نگاه نئوکان ها به حادثه مذکور سبب حمله به افغانستان و عراق و ازبین رفتن دو دشمن اصلی ایران یعنی طالبان و صدام شد.

شیعیان و کردها در عراق قدرت گرفتند و حوزه نفوذ سنتی ایران دوباره برقرار شد. بدون آنکه ایران یک گلوله در عراق شلیک کند، جایگاه خود را پس گرفت و در افغانستان هم دقیقا همین اتفاق افتاد و دولت رسمی این کشور حالا به دنبال روابط حسنه با ایران است و نیروهای نزدیک به ایران در افغانستان، قدرت قابل  توجهی دارند. در داستان بهارعربی هم تصادفا ایران بدون اینکه صحنه گردانی کند، از تحولات سود برد. مجموعه حوادث این مقطع، چنان نابسامانی ایجاد کرد که نه تنها اعراب به سوی دموکراسی نرفتند، بلکه از استبدادی به یک استبداد سنگین تر و تازه وارد تر رسیدند.

اخوان المسلمین در زمان مبارک، ٨٠نماینده در مجلس مصر داشت و امروز، کشتار و اعدام در انتظار آنهاست و شکاف درونی سبب شد تا این کشور از یک استبداد نظامی تعدیل شده به یک استبداد نظامی خشن تر برسد، اما ایران وضعیت باثباتی دارد. در نتیجه این انتظار عربستان که مجموعه حوادث سبب می شود جایگاه رفیعی را احراز کند، تماما رنگ باخته است. آنها نسبت به آینده نیز دچار تردید ها و ناامیدی هایی شده اند پس برای کسب مشروعیت دست به اقداماتی می زنند و برای بلندپروازی های خود به دنبال بهانه و سپر بلا می گردند. ابتدا از موضوع داخلی بحرین، داستان دخالت ایران را بیرون آوردند تا بتوانند برای حضور نظامی خود در آن کشور و کمک به رژیم آل خلیفه، مشروعیت  ایجاد کنند. امروز هم در مورد یمن به  دنبال همان سناریو هستند.

این در حالی است که غرب و آمریکایی ها می گویند نشانه ای از دخالت مستقیم ایران پیدا نکرده اند اگرچه از منظر ارزشی، ایران حامی حرکت هایی نظیر انصارالله است و برخی از چهره های آن در ایران هم بوده اند. بااین حال همه می دانند سال هاست حوثی ها در یمن سرکوب شده اند و حکومت های تحت کنترل عربستان، سبب تنفر مردم این کشور از سعودی ها شده و احساس می کنند عربستان، یمن فقیر را به آنها تحمیل کرده است.

  البته آنها در همین موضوع یمن تا حدی توانسته اند فضای ملتهبی علیه ایران ایجاد کنند. 

در مواضع اولیه کشورهایی چون ترکیه و پاکستان اثر داشتند اما حالا در کمتر از سه هفته، پاکستان از همراهی با عربستان و چند کشور عربی عقب نشینی کرده است. آنها به اندازه ای درگیر مسائل و مشکلات داخلی هستند و از سویی از تیرگی روابط با ایران استقبال نمی کنند و ترجیح می دهند بی طرف بمانند. ترکیه هم ابتدا با هیاهوهای همیشگی اردوغان که حاصل نپختگی وی در سیاست خارجی است، مواضعی علیه ایران گرفت، اما رفتار درست دولت روحانی در برگزاری سفر نخست وزیر ترکیه به ایران و تعدیل نظرات وی سبب شد، درک کند که درگیرنشدن در یمن به سود آنکاراست. تنها امید عربستان به کمک های اطلاعاتی آمریکاست و این کمی به حکام سعودی قوت قلب داده است البته مشروط بر آنکه به صورت زمینی وارد «باتلاق» یمن نشوند. من بر این باورم که دیر یا زود عربستان، ایران و ترکیه باید با هم بنشینند و با مذاکرات صریح و مستقیم، وضعیت یمن را روشن کنند. عربستان در شرایط روانی ای قرار دارد که حاضر نیست به این سادگی، یک ناکامی دیگر را هم بپذیرد و با ایران بر سر یک میز بنشیند.

 ایران هم با وجود مسائل پیش آمده و حادثه اخیر فرودگاه جده، نمی تواند و نباید پیشنهاد دهنده چنین جلسه ای باشد. 

البته عربستان در آغازبه کار دولت روحانی اعلام کرد مایل است ملاقاتی با وزیر خارجه داشته باشد که با مقطع مذاکرات هسته ای و برنامه فشرده دکتر ظریف مواجه شد. من وزارت خارجه را به سبب سال ها فعالیت در آن به خوبی می شناسم و به شما می گویم اگرچه سفر معاون وزیر خارجه به جای دکتر ظریف انجام شد اما به دلیل اعتبار بین المللی وزیر خارجه، سطح وزیر و معاون در شرایط فعلی بسیار متفاوت است.

 اما دکتر ظریف و سعود الفیصل در حاشیه مجمع  عمومی سازمان ملل با هم دیدار کردند. 

در عرف بین الملل این دست ملاقات ها کوتاه و گذرا است و در آن ابراز امیدواری می شود دو طرف در آینده ای نزدیک با هم به طور جدی دیدار و مذاکره کنند. اگر در آن مقطع که عربستان به دنبال دیدار وزرای خارجه بود، این اقدام صورت می گرفت، بسیار معقول و خردمندانه بود. عربستان متقاضی بود و با توجه به اعتباری که برای خود قائل است، توقع نه شنیدن نداشت. در عین حال فوت پادشاه عربستان و مسائلی که پس از آن درون دستگاه حکومتی عربستان رخ داده هم به استیصال این کشور کمک کرده است و مواضع انفعالی بیشتری از آنها دیده می شود.

 نوعی تناقض در رفتار دولت عربستان دیده می شود. از یک سو در زمان احمدی نژاد، مدیریت نادرست سیاست خارجی و مواضع رئیس دولت های نهم و دهم را عامل تنش میان دو کشور می دانستند و از سوی دیگر، امروز که دیپلماسی کارآمد و منطقی به همراه سیاست تنش زدایی در دولت روحانی دنبال می شود، به شکل دیگری به دنبال ایجاد تنش است. اساسا خواست این کشور از ایران چیست؟

دوران احمدی نژاد دوران اظهارنظرهای شعارگونه بود که بیش از اینکه آنهایی که مورد خطاب بودند متضرر شوند اتفاقا منتفع می شدند. اگر اسرائیل ماجرای کهنه و فراموش شده هولوکاست را می خواست زنده کند حتما به این راحتی که احمدی نژاد باعث آن شد، نمی توانست. پس از آن مجمع  عمومی سازمان ملل یک قطع نامه با اجماع گذراند، پارلمان اروپا نیز چنین کرد و هر نوع نفی هولوکاست، جرم تلقی شد. مجموعه اینها فضا را به نفع اسرائیل تغییر داد. آن رژیم از این نوع هیاهوها برای تداوم حیات سیاسی خود که در معرض تهدید است، استفاده می کند. آنها اعلام کردند به صورت مستقل، ایران را تهدید می کنند و با همین حربه، علاوه بر کمک چند میلیارددلاری سالانه آمریکا، سلاح های جدید هم دریافت کردند.

 همسویی میان برخی مواضع اسرائیل با عربستان، امری بر اساس اصل منافع است یا امکان هماهنگی هم وجود دارد؟

نکته عجیب در این پروسه همسویی نزدیک میان عربستان و اسرائیل علیه ایران بود که هنوز هم ادامه دارد. در ماجرای به گروگان گرفته شدن اسرائیلی ها توسط حزب الله، عربستان و اردن هم با این رژیم همسو شدند تا شاید حزب الله را خلع سلاح کنند و به سوریه هم ضربه بزنند اما این مسئله باعث کسب اعتبار برای سیدحسن نصرالله شد. در مورد نوار غزه هم همین اتفاق افتاد و نوعی همسویی میان رفتارهای اتحادیه عرب و اسرائیل دیده شد؛ گویی اساسا فلسطین، مسئله اعراب نیست و مسئله ایران است.

معتقدم عربستان ترجیح می دهد افرادی در کشورهای متخاصم این کشور بر سر کار باشند که مواضع هیجانی بگیرند تا با تهییج فضا و کار تبلیغاتی، فضا را به ضرر آنها تغییر دهند. به هر حال شخصیت روحانی مثل خاتمی، سبب ایجاد اطمینان در جهان شده و این کاملا در تضاد با منافع عربستان است. ضمن اینکه مشکلات اقتصادی پیش آمده برای عربستان و مسئله بهار عربی سبب شد ایران بیشتر به جزیره ثبات تبدیل شود و همسویی مصالح و منافع بین ایران و آمریکا پدیدار شود. امروز ترکیه از تلاش ایران برای قدرت مسلط شدن منطقه سخن می گوید و نتانیاهو برای ترساندن اعراب، از احیای امپراتوری ایران سخن می گوید.

 اختلاف بر سر عراق و سوریه، لبنان، فلسطین و حالا یمن، شرایط تازه ای را در دیپلماسی دو کشور ایجاد کرده است. موضوع رفع تحریم ها و بهبود روابط ایران و غرب هم مطرح است اما سوال اینجاست که آیا به دلیل نگرانی از بهبود شرایط یک کشور، کشور دیگر باید فضای منفی ایجاد کند و حتی وزیر خارجه خود را برای برهم زدن توافق به ژنو بفرستد؟ این در حالی است که عربستان هم حوزه نفوذ زیادی در منطقه و غرب دارد و ایران در این سال ها با این مسئله کنار آمده است.

فراموش نکنیم عربستان دچار استیصال شده و در چنین شرایطی، خط مشی های اتخاذشده در دستگاه دیپلماسی این کشور هم تحت تأثیر این درماندگی قرار گرفته است. حتی آمریکایی ها نیز این مسئله را فهمیده اند و کاخ سفید تلاش می کند با موافقت برای حضور در ائتلاف علیه داعش، ماجرای یمن، مذاکره با عربستان در مورد موضوع هسته ای ایران و مسائلی از این دست، مانع درماندگی بیشتر عربستان شود و به نوعی از این کشور دلجویی کند. اینها برای دلداری دادن به عربستان است اما اوباما می داند راهی که برای بازسازی روابط با ایران و کوبا انتخاب کرده را نمی تواند در میانه راه به کنار بگذارد. همه سرمایه گذاری سیاست خارجی دموکرات ها روی ایران و کوبا است و این دستاورد بزرگی برای حزب دموکرات و خانم کلینتون به عنوان کاندیدای احتمالی این حزب در انتخابات سال ٢٠١٦ است. عربستان این را درک کرده اما نتوانسته با آن کنار بیاید.

 اما وزیر خارجه این کشور ٤٠ سال است سکان هدایت دستگاه دیپلماسی سعودی ها را در اختیار دارد. انتظار می رود حتی اگر قرار است بر علیه ایران فعالیت کنند، رفتارهای دیگری را در پیش بگیرند نه اینکه حادثه فرودگاه جده را ندیده بگیرند.

وزارتخانه های امور خارجه هم در چنین شرایطی با هر میزان سابقه و تجربه می توانند دچار اشتباه شوند. گاهی مجموعه رویداد ها و حوادث سبب ناکامی می شود و تمرکز سیاست خارجی را به هم می زند. درست است که عربستان جامعه بازی ندارد اما در همان کشور، عملکرد دولت این کشور منتقدان زیادی دارد. اعلام اینکه حماس جزء گروه های تروریستی بین المللی است در خود کشورهای عربی، موضع منفی در قبال عربستان ایجاد کرده است.

اخیرا هم عمان اعلام کرد رفتار عربستان در یمن نادرست است و عراق و سوریه هم همین موضع را گرفتند. به هرحال نقش ایران در منطقه دیگر قابل کتمان نیست و مسئولان عربستان باید این موضوع را درک کنند. مسئله فرودگاه جده نیز می تواند یک اقدام خودسرانه از سوی آن دو مأمور باشد که حتی اگر چنین باشد، عربستان باید با درک درست از آسیبی که این رویداد برای حیثیت جهانی این کشور دارد، آن را به اختلاف با ایران گره نزند. وقتی فضای روانی به شدت میان دو کشور بالا گرفته، چنین مسائلی می تواند تا حد یک فاجعه کارکرد داشته باشد.

 در تحلیل ها آمده اساسا عربستان و ایران به سطحی از رقابت رسیده اند و عرب ها در موضعی قرار دارند که نمی خواهند ایران به ترمیم رابطه با غرب بپردازد و بر قدرت منطقه ای آن افزوده شود. این مسئله سبب شده کار از دست این دولت و آن دولت خارج شود. از طرفی تغییر هیأت حاکمه در عربستان هم گویی خیلی به سود روابط نبوده و کار را بدتر کرده است. امیدی به بهبود رابطه وجود دارد؟

فکر می کنم مصلحت ایران و عربستان در این است که به اتفاق ترکیه به یک تفاهم در مورد منطقه دست یابند. حالا که پاکستان و ترکیه ظاهرا اظهارنظری در جهت تأیید اقدام عربستان ندارند فرصتی پیش آمده تا ایران از عربستان بخواهد نقش سازنده ای در منطقه ایفا کند. اینکه عربستان در این سال ها تلاش کرده با ایجاد دردسرهای منطقه ای، نفوذ ایران را خنثی کند عملا شکست خورده است. روزگاری فکر می کردند مسئله سوریه در سه ماه حل خواهد شد و حالا پنج سال است بشار اسد همچنان بر سر کار مانده و اتفاقا تروریست های تکفیری در افکار عمومی جهان، منفور شده اند.

ترکیه و عربستان نمی توانند نقش خود را در تقویت داعش انکار کنند. حالا صد ها هزار پناهنده سوری، وبال گردن ترکیه شده اند. اگر در مقطعی، ترکیه در شرایط توسعه اقتصادی و مواضع سیاسی مقتدرانه قرار داشت، امروز در داخل خود دچار بحران شده است. اردوغان متهم به ایجاد نوعی حکومت خودکامه در این کشور است و منتقدان، او را به خودبزرگ بینی و عثمانی گری متهم می کنند. در عربستان هم شرایط بعد از مرگ ملک عبدالله، چندان مساعد نیست. به نظر من، ترکیه هم مایل است کاری کند که برایش جنبه مثبت داشته باشد و میان ایران و عربستان میانجی گری کند تا از منافع آن سود ببرد.

به هرحال عربستان در موضوع یمن باید بداند، رئیس جمهوری که از کشورش فرار کرده و به خاک کشور دیگر پناه برده و متهم به «مهره»بودن است، دیگر نمی تواند جایی در آینده یمن داشته باشد. ایران، ترکیه و عربستان اگر به تفاهم دست یابند و اجازه بدهند گروه های سیاسی و قبایل یمن به گفت وگوهای جامع بپردازند، می توان برای یمن راه حل یافت و آغازی برای روابط سازنده منطقه ای میان ایران و عربستان مشاهده کرد.

 اخبار  سیاسی , شرق 

جدید ترین مطالب سایت